Zalitzuki

Zalitzuki
Irudi gehiago
Iraute egoera

Daturik gabe  (IUCN 3.1)
Sailkapen zientifikoa
ErreinuaPlantae
OrdenaLamiales
FamiliaLamiaceae
GeneroaVitex
Espeziea Vitex agnus-castus
L.
Datu orokorrak
Gizakiak ateratzen dizkion produktuakchaste berry (en) Itzuli

Zalitzukia (Vitex agnus-castus) Lamiaceae familiako[1] zuhaixka edo zuhaitz txiki espezie mediterraneoarra da. 4 m-raino hazten da eta hosto inparipinatuak eta luku luzetan hazten diren lore more eta txikiak ditu. Apaingarri gisa landatzen da. Batzuetan zalitzunkia edo basa-piperra (ez nahastu Persicaria hydropiper espeziearekin) ere esaten zaio[2].

Ezaugarriak

Aurkako hostoak ditu, 4 eta 12 cm luze bitarte, peziolatuak eta palmatuak.

Infloreszentziak

Loraldia uztaila eta irailaren artean izan ohi da. Loreak, urdin-moreak, infloreszentzia luze eta estuetan daude bilduak. Fruituak txikiak, esferikoak eta beltzak dira.

Habitata

Zalitzukia klima mediterraneoko ibarbasoetan bizi da, ibilgua urtaroaren araberakoa den ibar-basoetan bereziki[3]. Beste hosto gogor edo ezkatatsuko espezie hostoiraunkorrekin ageri ohi da, esate baterako: heriotzorria (Nerium oleander) eta milazkak (Tamarix sp.)[3].

Erabilera

Sendabelar honen erabilera ugarien artean, aipatzekoa da emakumeen disfuntzio hormonalak tratatzearena:

Herri medikuntzan, ezaugarri anafrodisiakoengatik erabili izan da, latinezko espezie izenak dioen bezala (agnus castus), adibidez fraideen lastaira betelanean.

Egun, lorategietan apaingarri erabiltzen da, dituen lore (infloreszentzia) urdin-more ederrengatik. Gainera, erlezalea da.

Sinonimoak

  • Vitex latifolia Mill. (1768).
  • Vitex verticillata Lam. (1779).
  • Vitex integra Medik. (1783).
  • Vitex lupinifolia Salisb. (1796).
  • Vitex agnus Stokes (1812).
  • Vitex robusta Lebas (1869).
  • Agnus-castus robusta (Lebas) Carrière (1871).
  • Agnus-castus vulgaris Carrière (1871).
  • Vitex pseudonegundo (Hausskn.) Hand.-Mazz. (1913).
  • Vitex hybrida Moldenke (1941).[4]

Erreferentziak

  1. Lamiaceae familiakoa da sailkapen filogenetikoan, Verbenaceae da sailkapen klasikoan.
  2. Flora iberica
  3. a b Olarizuko lorategi botanikoa - Arboretoa, Gasteizko Udalaren webgunean
  4. Sinonimoak Kew webgunean

Ikus, gainera

  • Vitex

Kanpo estekak

Autoritate kontrola
  • Wikimedia proiektuak
  • Wd Datuak: Q259318
  • Commonscat Multimedia: Vitex agnus-castus / Q259318
  • Wikispecies Espezieak: Vitex agnus-castus

  • Identifikadoreak
  • GND: 4488606-8
  • LCCN: sh97008691
  • Datu taxonomikoak
  • African Plant DB: 122518
  • Dyntaxa: 6040155
  • EOL: 579727
  • GBIF: 2925562
  • GRIN: https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=41813
  • IPNI: 865568-1
  • ITIS: 32221
  • UICN: 203350
  • NCBI: 54477
  • PlantList: kew-213297
  • W3TROPICOS: 33700881
  • USDA Plants: VIAG
  • Kimikako identifikadoreak
  • UNII: 9HDT03PZ0N
  • Wd Datuak: Q259318
  • Commonscat Multimedia: Vitex agnus-castus / Q259318
  • Wikispecies Espezieak: Vitex agnus-castus